Rogacz nie tylko na łące

Jelonek rogacz
Jelonek rogacz (samiec) na dębie, Nadleśnictwo Torzym, fot. autor.

Witam

Powszechnie rogaczem nazywa się samca sarny (kozła). Jednak pośród owadów też występują rogacze i to wyjątkowo imponujące. Jednym z najbardziej znanych choć dosyć rzadkich i chronionych owadów jest Jelonek rogacz (Lucanus cervus). Jelonek należy do rodziny jeonkowatych (Lucanidae). Jest to jeden z naszych największych owadów. Osiąga około 4-8 cm długości (bez żuwaczek). Zróżnicowanie wielkości pomiędzy poszczególnymi osobnikami jest bardzo duże. Jelonek występuje w lasach dębowych. Imago (dorosłe owady) żywią się sokiem wyciekającym z pni dębów. U jelonka występuje wyraźny dymorfizm płciowy (różnice pomiędzy samcami i samicami – samice mają małe żuwaczki). Nazwa zarówno polska jak i łacińska nawiązuje do występujących u samców „rogów” (łacińska nazwa jelenia to Cervus).

Jelonek rogacz
Jelonek rogacz widok na żuwaczki, Nadleśnictwo Torzym, fot. autor.

Imago pojawiają się w maju i czerwcu.  W tym okresie dochodzi do prawdziwych walk pomiędzy samcami. Przypominają one nieco zapasy, w których przeciwnicy starają się na wzajem podnieść i zrzucić z gałęzi lub pnia lub przewrócić na „plecy”. Jelonki największą aktywność wykazują o zmierzchu, szczególnie gdy jest ciepło, często przed burzami. Pomimo swoich dużych rozmiarów jelonek potrafi latać. Po zapłodnieniu samice składają jaja w szczelinach kory i spękaniach pni dębów. Po ok. 5-6 tygodniach pojawiają się larwy przypominające pędraki chrabąszczy.  Żerują one w drewnie starych dębów przez 5 lat (bardzo długi rozwój).

Jelonek rogacz
Samiec jelonek rogacza, Nadleśnictwo Torzym, fot. autor.

Po zakończeniu żerowania dochodzi do utworzenia komory (kolebki) poczwarkowej, w której owad przepoczwarza się i po pewnym czasie opuszcza ją jako imago.

Jelonek rogacz
Samiec jelonka rogacza na pniu dębu obrośniętym mchem, Nadleśnictwo Torzym, fot. autor.

Jelonek występuje w Europie środkowej, i południowej jak również w Azji Mniejszej. W Polsce w całym kraju (za wyjątkiem gór) w starych drzewostanach dębowych (niekiedy alejach starych dębów) na odizolowanych stanowiskach.

Jelonek jest owadem rzadkim i chronionym. Największym zagrożeniem dla tego gatunku jest niewielka ilość starych drzewostanów dębowych, w których się rozwija. Zagrożenie stanowią również kolekcjonerzy dla których jest to bardzo pożądany gatunek. Z moich prywatnych doświadczeń (nie popartych żadnymi badaniami) wynika jednak, że sytuacja jelonka ulega powolnej poprawie, zarówno ze względu na większą świadomość ludzi jak też ze względu na politykę Lasów Państwowych, w których od dłuższego już czasu zwraca się coraz większą uwagę na ochronę przyrody (pozostawianie części starych drzew do naturalnej śmierci, co powoduje zwiększenie ilości potencjalnych miejsc rozrodu nie tylko jelonka, ale i innych owadów związanych z takim środowiskiem).

Jelonek rogacz.
Jelonek rogacz, Nadleśnictwo Torzym, fot. autor.

Jelonek rogacz jest uważany za gatunek związany z lasami pierwotnymi i zasługuje na ochronę. Jest to wyjątkowo piękny owad i życzę każdemu pasjonatowi natury spotkanie oko w oko z takim „jeleniem”.

Darz bór.

Perełka z bagien

Czermień błotna.
Czermień błotna, widok na całą roślinę, fot. autor.

Witam

Dziś mam zamiar przedstawić kolejną „piękność z bagien”. Czermień błotna (Calla palustris nie mylić z Caltha palustris) to piękna roślina występująca na bagnach i torfowiskach w całym kraju. Należy do rodziny obrazkowatych (Araceae). Jest to bylina osiągająca 30 cm (do 50) wysokośći. Liście sercowate wyrastają z odziomka.

Czermień błotna.
Czermień błotna widok na kwiatostan, fot. autor.

Kwiaty drobne, żółtawe zebrane na kolbie, otoczone pochwą kwiatostanową (to jest to białe na zdjęciu,to nie kwiat, kwiaty są wewnątrz). Pochwa kwiatostanowa od zewnątrz jest zielona, wewnątrz biała, dłuższa od kolby. Owocem są czerwone jagody.

Czermień błotna.
Czermień błotna, fot. autor.

Czermień kwitnie od maja do lipca. Jest to naprawdę piękna roślina, na którą można się natknąć zwiedzając bagna i torfowiska.

Darz bór.

Kolory wiosny 3

Knieć błotna.
Knieć błotna, widok na całą roślinę, fot. autor.

Witam

Dziś chciałbym opisać pewną pospolitą wczesnowiosenną roślinę. Knieć błotna (Caltha palustris) należy do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae) podobnie jak wcześniej opisane zawilec gajowy i zawilec żółty. Jest to pospolita w całym kraju roślina bagienna (związana z olszynami i podmokłymi łąkami). Osiąga do 50 cm. Liście są okrągławe o brzegu karbowanym, błyszczące. Liście odziomkowe na długich ogonkach.

Knieć błotna liść.
Knieć błotna widok na liść., fot. autor.

Kwitnie w marcu i kwietniu do maja (wcześnie, zanim ruszy większość innych roślin, co powoduje, że często jest łatwo zauważalna na podmokłych łąkach, gdzie trawy wokół są jeszcze zeszłoroczne). Kwiaty intensywnie żółte.

Knieć błotna kwiaty.
Knieć błotna widok na kwiaty, fot. autor.

Knieć błotna jest pospolicie zwana kaczyńcem lub kaczeńcem.

Knieć błotna.
Knieć błotna, widok na całą roślinę, fot. autor.

W górach występuje knieć górska (Caltha palustris ssp. laeta) będąca podgatunkiem (liście bardziej okrągłe, mieszki wzniesione prosto w górę).

Darz bór.

Kolory jesieni 1

Wrzosowisko
Wrzosowisko w luźnym drzewostanie brzozowym, nadleśnictwo Torzym, fot. autor.

Witam

Pomimo tego, że w kalendarzu wciąż lato to w lesie już widać nadchodzącą jesień. Przyroda przygotowuje się do zimowego odpoczynku. Niektóre drzewa zaczynają tracić liście (np. brzoza), część liści traci swoją zieloną barwę (jawory, klony, dęby, brzozy).  Jednym z objawów zbliżającej się jesieni jest obfite kwitnienie wrzosów (stąd nazwa miesiąca wrzesień – kiedyś ludzie żyli dużo bliżej natury i nazwy brały się właśnie z obserwacji przyrody).

Wrzosy.
Kępa wrzosów na skarpie przy drodze, nadleśnictwo Torzym, fot. autor.

Wrzos zwyczajny (Calluna vulgaris) należy do rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Jest to niewielka (30 do 80 cm) krzewinka. Liście zimozielone przypominające igły, ułożone dachówkowato, długości ok. 1 mm. Kwiaty różowo-liliowate (panowie powinni zapamiętać, bo ten kolor może się przydać w rozmowie z żoną – można ją zaskoczyć taką wiedzą) , rzadko białe, zebrane w jednostronne kwiatostany na szczytach gałązek. Wrzos kwitnie od sierpnia do września.

Kwiatostan wrzosu.
Obficie kwitnące wrzosy, widać położenie kwiatów na szczycie gałązki, fot. autor.

Wrzos występuje w całym kraju obficie na słabych glebach z dużym dostępem światła. Duże obszary wrzosowisk można spotkać na poligonach gdzie nie dopuszczono do wzrostu drzew dających zbyt dużo cienia. W lasach spotyka się je w bardzo luźnych drzewostanach sosnowych lub brzozowych, zazwyczaj na brzegach, przy drogach w miejscach dużego dostępu światła. W Europie słynne są olbrzymie wrzosowiska w Szkocji.

Kwiatostan wrzosu.
Jednostronny kwiatostan wrzosu, fot. autor.

Wrzos jest też cenioną rośliną wykorzystywaną w pszczelarstwie. Kwitnie w dużych ilościach w okresie kiedy kwitnie niewiele innych roślin.

Wrzos.
Gałązki wrzosu z widocznymi krótkimi liśćmi i ich dachówkowatym ułożeniem, fot. autor.

Jedne z bardziej widowiskowych wrzosowisk można podziwiać w rezerwacie Wrzosowiska Cedyńskie (okolice Cedyni nad Odrą). Jest to naprawdę piękne wrzosowisko, gdzie wrzosy rosną na stromych i dosyć wysokich wydmach (nazywanych Karpatami Cedyńskimi).

Wrzos jest wykorzystywany też jako roślina ozdobna i lecznicza (działanie przeciwzapalne, moczopędne, przeciwreumatyczne i uspokajające).

Kwiatostan wrzosu.
Obfity kwiatostan wrzosu zwyczajnego, fot. autor.

Drugi człon łacińskiej nazwy (vulgaris) oznacza zwyczajny i jest częstym dodatkiem w łacińskich nazwach.

Przekwitłe wrzosy.
Przekwitłe wrzosy, fot. autor.

Wrzos jest związany z klimatem atlantyckim (wilgotnym) stąd największe i najbardziej imponujące wrzosowiska występują w Szkocji.

Darz bór.

Parkowy mieszaniec

 

Platan klonolistny.
Platan klonolistny, widok na całe drzewo, Nadleśnictwo Rudy raciborskie, fot. autor.

Witam

Dziś chciałbym opisać pewne piękne i bardzo charakterystyczne drzewo. Jest nim platan klonolistny (Platanus x acerifolia, Platanus x hispanica, Platanus x hybrida). Na świecie jest znanych 7 gatunków platanów. Żaden z nich nie występuje w Polsce w naturze. Natomiast jeden z nich jest dosyć często sadzony w parkach i alejach (szczególnie w zachodniej części kraju oraz w Europie zachodniej i południowej). Ostatnio miałem okazję podziwiać jeden z nich w parku przy pałacowym w Rudach Raciborskich.

Platan klonolistny jest najprawdopodobniej mieszańcem platana zachodniego (gatunek amerykański wrażliwy na mróz) oraz platana wschodniego (występującego na Bałkanach). Literka „x” w łacińskiej nazwie oznacza właśnie, że jest to mieszaniec dwóch gatunków (częste zjawisko w świecie roślin). Platan klonolistny jest znany od 17 wieku z terenu Anglii.

Platan jest to drzewo szybko rosnące, osiągające duże rozmiary (35 m) i o bardzo rozłożystej koronie. Kora bardzo długo łuszcząca się i odpadająca cienkimi płatami. Liście duże klapowane (3 do 5 klap) trochę przypominające liście klona (stąd nazwa). Wielkość liści do 25 cm. Młode liście są pokryte kutnerem (drobnymi włoskami), starsze są gładkie, błyszczące.

Platan klonolistny.
Platan klonolistny widok na liście, fot. autor.

Owocostany są zebrane w kulki wiszące na długich szypułkach (ogonkach).

Pień przeważnie jest pokryty tylko cienką łuszczącą się korą. Drzewo, które fotografowałem w Rudach Raciborskich ma nietypową korę (widać to na zdjęciu poniżej). Typowa kora nawet na bardzo starych i potężnych osobnikach pozostaje cienka i łuszcząca się (jedna z cech charakterystycznych).

Pień platana klonolistnego.
Widok na nietypowy pień platana klonolistnego, Nadleśnictwo Rudy Raciborskie, fot. autor.

Typowy wygląd kory na platanach obrazuje zdjęcie jednej z grubych gałęzi zamieszczone poniżej. Jest ona dodatkowo „łaciata” kolory jasno szary i zielony.

Kora platana klonolistnego.
Kora platana klonolistnego na jednej z gałęzi, fot. autor.

W Polsce można spotkać wiele naprawdę imponujących platanów rosnących głównie w parkach w zachodniej części kraju. Obecnie wraca „moda” na sadzenie platanów w miastach (platan jest szybko rosnący, osiąga imponujące wymiary i jest odporny na zanieczyszczenia).

Darz bór.

Kolory wiosny w lesie 2

Konwalia majowa
Dywan konwalii majowej, fot. autor.

Witaj

To już jest 20 wpis na moim blogu (taki mały jubileusz). Dziś chciałbym opisać kolejną typowo wiosenną roślinę (wcześniejsza tu). Jest to konwalia majowa (Convalaria majalis). Konwalia należy do rodziny liliowatych (Liliaceae), klasy jednoliściennych (Monocotyledones)Cała ta rodzina składa się z wielu pięknych roślin (pięknie kwitnących i  często w dawniejszych czasach sadzonych przy domach w ogródkach). Do tej rodziny należy opisany wcześniej czosnek niedźwiedzi.

Konwalia majowa.
Konwalia majowa, widok na całą roślinę, fot. autor.

Konwalia jest byliną ok. 30 cm wysokości. Liście eliptycznojajowate po 2-3 sztuki.  Kwiaty białe zebrane w jednostronne grono.

Konwalia majowa.
Kwiatostan konwalii majowej, fot. autor.

Owocem jest czerwona jagoda.

Konwalia kwitnie w maju i czerwcu (głównie w maju). Występuje w całej Polsce w borach sosnowo – dębowych oraz w lasach liściastych. Jest to roślina dosyć pospolita, często rosnąca w dużych skupieniach (tworząca swego rodzaju dywany).

Konwalia majowa.
Konwalia majowa, widok na kwiatostan, fot. autor.

Darz bór.

Wskaźnik buczyn

Żywiec gruczołowaty
Żywiec gruczołowaty, widok na kwiaty, fot. autor.

Witam

Dziś chciałbym opisać pewną roślinę, która jest mocno powiązana ze szczególnym rodzajem lasów. W fitosocjologii uważa się ją za roślinę wskaźnikową (podobnie jak wcześniej opisany czosnek niedźwiedzi). Mam na myśli żywca gruczołowatego (Dentaria glondulosa). Jest to roślina występująca na południu Polski, na wyżynach, ale głównie w górach (optimum występowania osiąga w żyznych lasach bukowych w reglu dolnym).

Skupienie żywców gruczołowatych.
Widok na skupienie żywców gruczołowatych, fot. autor.

Żywiec jest byliną o pełzających kłączach. Osiąga wysokość 10 do 30 cm. Kwiaty fioletowe (purpurowofioletowe) ok. 2 cm dł., zebrane po kilka sztuk w kwiatowe grono. Liście na krótkich ogonkach poniżej kwiatów po trzy sztuki tworzące pozorny okółek. Same liście są podzielone na trzy części (listki), które są lancetowate lub jajowatolancetowate o karbowano – piłkowanym brzegu.

Liście żywca gruczołowatego.
Liście żywca (widać ich podział na trzy listki i karbowanie na brzegu), fot. autor.

Nazwa żywiec gruczołowaty wzięła się od drobnych (nie widocznych gołym okiem) gruczołów na  środkowym listku.

Kwiat żywca.
Kwitnący żywiec gruczołowaty, fot autor.

Żywiec gruczołowaty jak większość roślin w buczynach musi zakwitnąć w krótkim czasie przed rozwojem liści bukowych (później w buczynach jest dosyć ciemno), więc kwitnienie odbywa się w kwietniu i maju przed rozwojem liści buka. W Polsce występują jeszcze inne gatunki żywca (żywiec cebulkowaty oraz dziewięciolistny, ale mocno odróżniają się one od gruczołowatego).

Żywce należą do rodziny krzyżowych (Cruciferae).

Żywiec jest też dobrym wskaźnikiem początku wiosny w górach.  Jest to piękna i często spotykana roślina w Karpatach, na którą bez problemu można się natknąć podczas wiosennych spacerów.

Darz bór.

Paprotka z „żebrami”

Podrzeń żebrowiec.
Podrzeń żebrowiec, widok na całą roślinę, fot. Łukasz Wawrzyńczyk.

Witaj

Dziś chciałbym opisać pewną piękną i bardzo charakterystyczną paprotkę. Jest to podrzeń żebrowiec (Blechnum spicant). Podrzeń jest chronioną paprocią występującą głównie w górach, ale też mniej licznie na wyżynach południa Polski oraz na Pomorzu Zachodnim oraz na zachodzie kraju.

Liście tej paproci różnią się w zależności od tego czy są to liście płonne czy zarodnionośne. Liście płonne (służące asymilacji) są zimozielone, przeważnie płasko rozłożone na ziemi, wąsko podługowate, pojedynczo pierzaste (jednokrotnie podzielone). Osiągają do ok. 70 cm długości, przeważnie 20 do 50.

Liście.
Widok na liście podrzenia żebrowca, fot. Łukasz Wawrzyńczyk.

Nazwa paproci nawiązuje do kształtu części liścia, który przypomina trochę żebra. „Żebra” na liściach płonnych są szersze (3 do 5 mm) i  osadzone bardzo blisko siebie.

Liście.
Liście z widocznym „żebrowaniem”, fot. Łukasz Wawrzyńczyk.

Liście zarodnionośne wzniesione w górę, dłuższe od płonnych, na nich osadzone są kupki zarodników.  „Żebra” na nich są węższe (ok. 2 mm) i są osadzone o wiele mniej ściśle.

Podrzeń żebrowiec.
Podrzeń żebrowiec widok na całą roślinę, w środku paproci widać liście zarodnionośne. fot. Łukasz Wawrzyńczyk.

Ta piękna paproć jest spotykana w borach szpilkowych i mieszanych. Osobiście spotykałem ją głownie w górach na terenach dosyć mocno zakwaszonych (pospolicie w Beskidzie Śląskim). Tylko raz spotkałem ją poza górami w Nadleśnictwie Rybnik (Górny Śląsk).

Darz Bór.

Król polskich lasów 2

Jeleń na rykowisku.
Jeleń szlachetny na rykowisku, Nadleśnictwo Torzym, fot. Arek Traczyk

Witaj

Dziś chciałbym dodać trochę informacji na temat wcześniej już opisanego jelenia. Omówię głównie gwarę łowiecką związaną z jeleniem i kilka ciekawych moim zdaniem faktów dotyczących tego pięknego zwierzęcia.

Zacznijmy od rozwiania pewnych częstych stereotypów. W Polsce występuje kilka gatunków jeleniowatych (część jest rodzima, część introdukowana z innych rejonów świata), które często są ze sobą mylone.  Naszym największym jeleniowatym jest łoś (bardzo duże zwierze żyjące głownie na terenach podmokłych), kolejnymi omówiony już jeleń, daniel (gatunek mniejszy od jelenia niewystępujący w Polsce naturalnie, ale wprowadzony już kilkaset lat temu), zupełnie mała sarna (to nie jest młode jelenia, ani żaden jelonek to osobny gatunek). Sporadycznie występuje jeszcze u nas  sprowadzony kiedyś do polski jeleń sika (okolice Pszczyny oraz Kadyn). W okolicach Pszczyny były kiedyś introdukowane też największe północnoamerykańskie jelenie (jeleń wapiti), które jednak zostały wyparte przez nasze jelenie (nasze podobno są o wiele agresywniejsze podczas rykowiska).

Jeśli chodzi o ciekawostki dotyczące jeleniowatych to warto wspomnieć o tym że tylko samce noszą poroże. Wyjątkiem jest renifer u którego również samice mają poroże, ale jest ono o wiele mniejsze. Większość jeleniowatych nakłada poroże raz w roku. I tu jest pewien wyjątek pochodzący z Chin jeleń Pere Davida (zwany też milu, ojca Davida lub po prostu Davida),  który nakłada i oczywiście zrzuca dwa poroża w roku.

U jeleniowatych (szczególnie u saren) występuje pewna anomalia w budowie poroża nazywana peruką. W wyniku uszkodzenia jąder (np podczas skoku nad płotem) dochodzi do zaburzeń w produkcji hormonów odpowiedzialnych za prawidłowy proces budowy poroża i czasami poroże jeleniowatych jest cały czas w fazie wzrostu. Nie następuje wycieranie scypułu, nie następuje zrzucenie poroża, jest ono cały czas powiększane (u saren wgląda to jakby miały na głowie perukę stąd nazwa). U jeleni lub łosi jest to zdecydowanie rzadsze i nie tak „efektowne”.

Perukarz
Medalion sarny perukarza. Zdjęcie udostępnione dzięki uprzejmości Pana Pawła Kowalczyk.

 

Gwara łowiecka dotycząca jelenia:

Byk- samiec jelenia

Łania- samica jelenia

Łańka- młoda samica, która nie miała jeszcze młodych

Cielę- młode jelenia w pierwszym roku życia

Poroże- to co samce jelenia noszą na głowie (to nie są rogi – rogi noszą tzw. pustorogie jak żubr, wymarły tur, bizon, krowa, koza, kozica górska, muflon, owce itd. kiedyś rozszerzę ten temat).

Tyka- część poroża prawa lub lewa

Korona- górna część poroża złożona co najmniej z trzech odnóg (z ciekawostek o ile mi wiadomo to wyłącznie nasz jeleń wytwarza poroże z koroną, choć nie każdy osobnik)

Oczniak, nadoczniak, opierak, odnoga wilcza, widlica- to są nazwy części poroża (poszczególnych odnóg).

Róża- mała narośl (pierścień) wokół tyki na samym jej dole (nie występuje na pierwszym porożu)

Pieczęć- dolna część poroża widoczna dopiero po zrzuceniu tyk

Wieniec- całe poroże na głowie byka (składające się z dwóch tyk)

Możdżeń- narośl kostna na szczycie głowy, na której są osadzone tyki

Pień- j.w.

Badyle- nogi jelenia

Łyżki- uszy

Świece- oczy

Wietrzyć- wąchać (w znaczeniu rozpoznawać zapachy, badać otoczenie za pomocą powonienia -nie wiedziałem jak opisać ten wyraz, ale z pomocą przyszedł mi „Słownik języka łowieckiego” autorstwa Stanisława Hoppe)

Oczyć- patrzeć, obserwować (jeleń oczy na człowieka, ale nie odwrotnie)

Rykowisko- okres godowy

Suknia- sierść (w znaczeniu całej na jeleniu, a nie pojedynczych kępek)

Scypuł- silnie ukrwiona skóra pokrywająca poroże podczas wzrostu

Mnich- samiec jelenia, któremu ze względu na wadę genetyczną nie rośnie poroże. Ciekawe tu jest to, że mnich może brać udział w rykowisku (walczy jak łania kopiąc badylami) i może mieć potomstwo (cecha ta jest często przekazywana)- nie należy mylić tego pojęcia z następnym, co często jest czynione nawet przez wytrawnych myśliwych

Gomuła- (łysy) byk krótko po zrzuceniu poroża

Grzęzy- wymiona łani

Licówka- łania przewodniczka chmary (licówka zawsze musi mieć młode w danym roku, jeśli nie ma inna łania zostaje licówką)

Chmara- stado

Byk stadny- byk, który podczas rykowiska zgromadził harem łań

Darz bór

We wpisie tym wykorzystałem zdjęcie (sarna perukarz) świetnego preparatora Pana Pawła Kowalczyk.  Link do jego strony tu.

 

Król polskich lasów 1

Jeleń szlachetny
Jeleń szlachetny byk, fot. Arek Traczyk, Nadleśnictwo Torzym.

Wcześniej omówiłem królową polskich lasów, więc dziś czas na króla. Wiele zwierząt może być uważanych za króla polskich kniei (niedźwiedź, łoś, żubr), ale moim zdaniem najlepiej do tego miana pasuje jeleń szlachetny (Cervus elaphus).

Jeleń występuje niemal w całej Europie za wyjątkiem dalekiej północy, na południu po Afrykę północną (tylko wyspowo). W Polsce we wszystkich większych kompleksach leśnych. Został sztucznie wprowadzony w Australii, Ameryce południowej i północnej. Jego liczba rośnie i nie jest zagrożony. Jest gatunkiem łownym i w Polsce podlega polowaniom.

Jeleń jest zwierzyną płową. Należy do rodziny jeleniowatych (Cervidae). Jest to duży ssak, osiągający wysokość w kłębie (wysokość od ziemi po najwyższy punkt tułowia zazwyczaj łopatek – nie wlicza się głowy) ok. 120 do 160 cm, długość ciała 235 do 250 cm, Masa ciała u łań (samic) od ok. 80 kg do 150 kg, masa byków (samców) od ok. 130 kg do 230 kg. U jelenia występuje wyraźny dymorfizm płciowy, samce są zdecydowanie większe i od drugiego roku życia noszą poroże.  Pomiędzy poszczególnymi populacjami jelenia występują duże różnice w wielkości. Jelenie z Szkocji są o wiele mniejsze niż te z Bałkanów (tam osiągają największe masy). Nawet w obrębie Polski różnice są spore, największe są spotykane w Bieszczadach (odmiana Karpacka) i na Mazurach.

Jeleń z łaniami
Jeleń na rykowisku pośród haremu łań. Fot. Arek Traczyk, Nadleśnictwo Torzym

Okres godowy jelenia nazywany jest rykowiskiem, kiedy to dochodzi do widowiskowych walk pomiędzy bykami. Nazwa rykowisko wzięła się od odgłosu, jaki wydają byki, które w ten sposób ogłaszają swoją obecność i wyzywają potencjalnych rywali do walki. Byki w tym okresie są mało ostrożne i mocno pobudzone. Rykowisko odbywa się w okresie od końca sierpnia, przez cały wrzesień po październik. W czasie tym dochodzi do walk pomiędzy bykami, gromadzenia haremów przez tzw. byki stadne i częstego krycia łań.  Podczas rykowiska byki prawie nie żerują (mają co innego w głowie) i bardzo mocno tracą na wadze (przed samym rykowiskiem mówi się, że byki są spaśne, w trakcie rykowiska mogą stracić nawet 1/3 masy ciała).

Ryczący jeleń.
Ryczący byk jelenia, fot. Arek Traczyk, Nadleśnictwo Torzym.

Po okresie rykowiska jelenie stają się dużo bardziej skryte i ostrożne. Chmary (stada) rozpadają się na generalnie dwie grupy. Pierwszą tworzą łanie z tegorocznymi młodymi (cielętami) i niekiedy młodymi bykami, drugą grupy starszych byków. Niekiedy w okresie grudnia dochodzi do drugiego cichego rykowiska (pokryte zostaje część łań, które nie brały udziału w rykowisku jesienią). W zimie chmary są zazwyczaj dosyć duże (do kilkudziesięciu osobników). W okresie luty – kwiecień byki (tylko one mają poroże) zrzucają poroże (generalnie im starszy tym szybciej następuje zrzucenie). W tym czasie lasy są często penetrowane przez osoby poszukujące tzw. zrzutów (czyli zgubionych tyk – poroża). Po zrzuceniu poroża następuje wzrost nowego, który trwa zależnie od wieku do lipca – sierpnia, kiedy to po jego wykształceniu dochodzi do wytarcia scypułu (silnie ukrwiona skóra porastająca poroże podczas wzrostu). Byki wycierają poroże o różne drzewa i krzewy (często je łamiąc), co nadaje mu specyficznej ciemnej barwy (poroża jeleni hodowanych na farmach, gdzie nie ma możliwości wytarcia scypułu o drzewa i krzewy są bardzo jasne, prawie białe). W okresie wiosennym dochodzi do zmiany sukni (sierści z szarej i gęstszej zimowej na rzadszą i lekko pomarańczową letnią. W okresie maj – czerwiec chmary łań rozpadają się i samice rodzą młode (cielęta). Cielęta w pierwszym okresie życia są pokryte białymi kropkami co pomaga w lepszym ukryciu (młode z początku są zbyt powolne, aby uciekać przed drapieżnikami, więc muszą się dobrze kamuflować). Po pewnym czasie (gdy cielęta są wystarczająco mobilne) łanie powtórnie łączą się w chmary. W połowie lata dochodzi do rozpadu chmar męskich byków, którym przed okresem rykowiska wzrasta mocno agresja w stosunku do innych samców.

Ryczący byk.
Ryczący byk, fot. Arek Traczyk, Nadleśnictwo Torzym.

Darz bór

Wpis ten jest pierwszą częścią dotyczącą jelenia. Postanowiłem podzielić go ze względu na ogrom informacji na temat jelenia. W drugim wpisie podam nieco więcej szczegółów.

We wpisie tym po raz pierwszy wykorzystałem zdjęcia, których autorem jest mój kolega z pracy Arek Traczyk. Postanowiłem z nich skorzystać, gdyż zdjęcia Arka są naprawdę piękne i profesjonalnie wykonane. Te zdjęcia są wyłączną własnością Arka Traczyka i na ich ewentualne wykorzystanie należy zdobyć zgodę autora. Jeśli chcesz zobaczyć więcej jego zdjęć znajdziesz je tu.

Blog o przyrodzie polskich lasów, leśnictwie i zwierzętach

polskielasy

Blog o przyrodzie polskich lasów, leśnictwie i zwierzętach

Blog leśniczego

Blog o przyrodzie polskich lasów, leśnictwie i zwierzętach

Agregator Blogów Przyrodniczych

Blog o przyrodzie polskich lasów, leśnictwie i zwierzętach